Local dimming is een techniek in moderne tv’s en monitoren waarbij de achtergrondverlichting in meerdere kleine vakken wordt verdeeld. Die vakken, ook wel dimzones genoemd, kunnen onafhankelijk van elkaar feller of donkerder worden gemaakt. Zo kan een deel van het scherm heel donker zijn, terwijl een ander deel juist fel oplicht, bijvoorbeeld bij sterren aan een nachtelijke hemel.
Bij een klassiek LCD scherm staat de achtergrondverlichting vrijwel overal even hard aan. Zwarte delen van het beeld worden dan grijzig, zeker in een verduisterde kamer. Local dimming probeert dat probleem op te lossen door het licht alleen daar te laten branden waar het echt nodig is. Dat verbetert het contrast, zorgt voor diepere zwarttinten en geeft HDR beelden veel meer impact.
Local dimming technologie vind je vooral terug bij LED LCD tv’s en steeds vaker bij gaming monitors. In specificaties wordt soms gesproken over full array local dimming, mini-LED of aantal dimzones. Die termen beschrijven allemaal een variant op hetzelfde principe. Hoe verfijnder de verdeling van de achtergrondverlichting, hoe dichter het beeld in de buurt komt van de perfecte zwartwaarden van OLED.
Local dimming heeft ook beperkingen. Omdat meerdere pixels in één zone zitten, kan je een lichte gloed rond felle objecten zien, het zogenaamde blooming effect. Merken proberen dat te beperken met steeds meer zones en slimmere algoritmes. Daardoor is het een technologie die snel evolueert, met grote verschillen in kwaliteit tussen instapmodellen en topmodellen.
- Belangrijkste doel van local dimming: beter contrast en diepere zwartwaarden.
- Toegepast in LED LCD tv’s en mini-LED schermen, soms ook in monitors.
- Werkt met dimzones die apart worden aangestuurd door slimme software.
- Maakt HDR content zichtbaar indrukwekkender dan zonder local dimming.
- Heeft beperkingen zoals blooming en soms verlies van detail in donkere scènes.
Wat houdt local dimming in?
Local dimming is het lokaal dimmen van de achtergrondverlichting achter een LCD paneel. In plaats van één grote lichtplaat achter het scherm, wordt deze opgedeeld in tientallen tot duizenden kleine segmenten. Elke zone krijgt een eigen helderheid op basis van het beeld dat op dat deel van het scherm wordt getoond.
Je kunt het vergelijken met een kamer met heel veel kleine spotjes in plaats van één grote plafondlamp. Bij een gewone LCD tv zonder local dimming brandt overal dezelfde grote lamp en is de hele kamer gelijkmatig verlicht. Met local dimming kun je sommige spotjes dimmen of uitzetten, zodat delen van de kamer donker blijven en andere delen worden uitgelicht.
Hoe werkt de achtergrondverlichting bij een LED-LCD scherm?
Bij een LED LCD scherm wordt het beeld zelf gevormd door een LCD laag. Die laag kan alleen licht doorlaten of blokkeren. Het licht komt van een aparte achtergrondverlichting op basis van LED’s. Zonder die achtergrondverlichting zou je niets zien. De LCD laag zorgt voor de kleuren en vormen, de LED’s leveren de helderheid.
Er zijn verschillende manieren om die LED’s achter het scherm te plaatsen. Bij edge lit zitten de LED’s aan de randen en wordt het licht via diffusieplaten over het scherm verspreid. Bij direct lit en full array zitten de LED’s in een raster direct achter het beeld. Hoe dichter dat raster is gevuld met kleine LED’s, hoe nauwkeuriger het licht precies onder een bepaald deel van het beeld kan worden aangepast.
Wat is het doel van local dimming?
Local dimming is ontwikkeld om een zwak punt van LCD technologie aan te pakken. Een LCD pixel kan licht nooit volledig tegenhouden. Zonder local dimming lekt de achtergrondverlichting altijd een beetje door, waardoor zwart meer op donkergrijs lijkt. Zeker in donkere filmscènes stoort dat.
Door de zones achter een donkere scène sterk te dimmen, hoeft de LCD laag minder hard te werken om het licht tegen te houden. Zwart wordt zichtbaar donkerder, het contrast tussen lichte en donkere delen neemt toe en HDR beelden krijgen meer “punch”. Tegelijk helpt local dimming om lichtlekkage te verminderen, zodat subtiele details in schaduwen beter zichtbaar blijven, mits het algoritme niet te agressief dimt.
Welke varianten local dimming bestaan er?
Local dimming technologie is er in meerdere varianten, grofweg ingedeeld op basis van hoe en waar de LED’s achter het scherm zijn geplaatst. Elke variant heeft eigen voor- en nadelen op het gebied van dikte van de tv, prijs, contrast en kans op zichtbare artefacten zoals blooming.
De belangrijkste varianten zijn edge lit, back lit of direct lit, full array local dimming, mini-LED en self-emitting technologie zoals OLED. In Nederlandse winkels kom je al deze termen tegen in productbeschrijvingen. Het is daarom nuttig om te weten wat ze in de praktijk betekenen voordat je een keuze maakt.
Wat is edge lit local dimming?
Bij edge lit local dimming zijn de LED’s alleen langs de randen van het scherm geplaatst. Het licht wordt via lichtgeleiders en diffusieplaten naar het midden gebracht. De dimzones lopen daardoor vaak in grote verticale of horizontale stroken in plaats van kleine blokken. Het scherm kan daardoor heel slank worden ontworpen, wat gunstig is voor het uiterlijk.
Het nadeel is dat de controle over het licht relatief grof is. Als één gedeelte van een strook een fel object toont, moet de hele strook helderder worden. Donkere delen in diezelfde strook lichten daardoor mee op. Dat beperkt het contrast en vergroot de kans op zichtbare halos rond felle objecten. Edge lit local dimming zie je vooral bij goedkopere of dunnere modellen.
Wat is back lit / direct lit dimming?
Bij back lit of direct lit local dimming zitten de LED’s direct achter het scherm, maar vaak relatief ver uit elkaar. Dit levert grotere dimzones op, die het hele scherm in blokken verdelen. De controle over het licht is al beter dan bij edge lit, omdat het licht niet vanaf de zijkanten hoeft worden verspreid.
Direct lit systemen hebben doorgaans minder zones dan full array local dimming, bijvoorbeeld enkele tientallen tot iets boven de honderd. Daardoor zijn de verbeteringen in contrast zichtbaar, maar blijven overgangen tussen lichte en donkere delen nog steeds relatief grof. Deze aanpak wordt vaak gebruikt bij middenklasse tv’s waar de prijs een belangrijke rol speelt.
Wat is full array local dimming (FALD)?
Full array local dimming plaatst een raster van LED’s gelijkmatig achter het hele scherm. Elke groep LED’s vormt een eigen dimzone. Hoe meer zones, hoe fijner het licht kan worden geregeld per deel van het beeld. Dat levert merkbaar betere zwartwaarden en contrast op, zeker bij films en series met veel donkere scènes.
Een nadeel is dat zones nog steeds groter zijn dan individuele pixels. Als één fel object midden in een donkere zone staat, zal de hele zone wat oplichten. Dit veroorzaakt blooming, een lichte gloed rond heldere objecten op donkere achtergrond. Bij sommige content wordt dat snel zichtbaar, bijvoorbeeld bij witte ondertitels. Toch is FALD nog steeds een grote stap vooruit ten opzichte van eenvoudige edge lit oplossingen.
Wat is mini-LED en wat maakt het speciaal?
Mini-LED gebruikt veel kleinere LED’s voor de achtergrondverlichting. Daardoor kunnen er heel veel meer LED’s en dus meer dimzones achter hetzelfde scherm worden geplaatst. Waar oudere FALD tv’s soms tientallen of enkele honderden zones hebben, lopen moderne mini-LED modellen op tot duizenden zones.
Dat hoge aantal zones maakt het mogelijk om het licht veel preciezer te sturen. Helderheidsverschillen volgen beter de contouren van het beeld en blooming wordt minder zichtbaar, al verdwijnt het niet volledig. Topmodellen zoals de TCL QM9K halen volgens internationale reviews meer dan zesduizend vijfhonderd zones en piekhelderheden boven de drieduizend nits, wat vooral bij HDR content indrukwekkend is.
Wat zijn self-emitting schermen (OLED)?
Bij OLED schermen is er geen achtergrondverlichting. Elke pixel is zelf een lichtbron. Dat betekent dat een pixel volledig kan uitgaan als hij zwart moet weergeven. Dit levert een praktisch oneindig contrast op, omdat zwarte pixels echt geen licht geven. Local dimming in de klassieke zin is hier dus niet nodig.
OLED biedt daarmee perfecte zwartwaarden en geen blooming, omdat er geen zones zijn die meerdere pixels tegelijk aansturen. Er zijn wel andere aandachtspunten. OLED kan gevoeliger zijn voor inbranden bij langdurige statische beelden en haalt in sommige gevallen minder maximale helderheid dan de felste mini-LED tv’s. In zeer lichte woonkamers kan een fel mini-LED scherm daardoor een voordeel hebben.
| Techniek | Type verlichting | Typisch aantal zones | Voordeel | Nadeel |
|---|---|---|---|---|
| Edge lit | LED langs randen | Enkele tot tientallen | Dunne tv, goedkoop | Beperkt contrast, veel blooming |
| Direct lit | LED achter scherm | Tientallen tot honderd | Betere uniformiteit | Nog steeds grove zones |
| FALD | Raster van LED’s | Honderden | Goed contrast, stevige helderheid | Mogelijke halo’s rond felle objecten |
| Mini-LED | Heel kleine LED’s | Duisenden | Fijnmazige dimming, hoge HDR helderheid | Complex, soms dure topmodellen |
| OLED | Zelflichtende pixels | Per pixel | Perfect zwart, geen blooming | Andere aandachtspunten zoals helderheid |
Waar moet je op letten bij local dimming?
Bij het kiezen van een tv of monitor met local dimming telt meer dan alleen het label. Fabrikanten gebruiken namen als Pro local dimming of Quantum local dimming, maar de daadwerkelijke prestaties hangen af van meerdere technische factoren. Het is zinvol om specificaties en praktijkervaringen te combineren.
Let op het aantal dimzones, de piekhelderheid in nits, de kwaliteit van het algoritme en hoe de tv omgaat met blooming en detail in donkere scènes. Ook je gebruiksomgeving speelt mee. In een lichte woonkamer vallen bepaalde artefacten minder op dan in een verduisterde thuisbioscoop, terwijl HDR piekhelderheid daar juist een groter voordeel biedt.
Hoeveel dimzones zijn relevant?
Meer zones geven in principe fijnmaziger controle, maar het is geen garantie voor perfect beeld. Een tv met duizend zones en matige afstelling kan slechter ogen dan een scherm met vijfhonderd zones en een goed algoritme. Toch is het zoneaantal een bruikbare indicatie binnen dezelfde productklasse.
Bij grotere schermen geldt dat een vergelijkbaar aantal zones resulteert in relatief grotere vakken. Een 65 inch tv met vijfhonderd zones heeft kleinere zones dan een 85 inch model met hetzelfde aantal. Moderne mini-LED modellen voor consumenten kunnen oplopen van ruim duizend zones bij sommige 55 inch tv’s tot duizenden bij 75 inch of groter. Gaming monitors zoals de BenQ Mobiuz EX321UX met ruim duizend honderdtweeënvijftig zones tonen hoe fijnmazig dimming inmiddels kan zijn.
Wat betekent helderheid en HDR prestaties?
HDR profiteert van zowel hoge piekhelderheid als goede controle over donkere delen. Een scherm met veel dimzones kan felle highlights tonen zonder dat de rest van het beeld onnodig wordt opgelicht. Daardoor blijft het contrast hoog en komen HDR effecten beter tot hun recht.
Piekhelderheid wordt vaak uitgedrukt in nits. Voor basale HDR ervaring is ongeveer zeshonderd tot achthonderd nits voldoende, maar topmodellen zoals recente mini-LED tv’s van TCL en Hisense gaan richting drieduizend tot bijna vierduizend nits. In combinatie met duizenden zones kunnen zulke schermen kleine lichtaccenten zeer overtuigend weergeven, bijvoorbeeld reflecties op metaal of glinsteringen op water.
Welke nadelen of artefacten kunnen optreden?
Local dimming kan ongewenste neveneffecten veroorzaken. Blooming is de bekendste. Dat is een lichtgloed rond heldere objecten op donkere achtergrond, bijvoorbeeld rond een witte ondertitel in een donkere scène. De oorzaak is dat één zone meerdere pixels omvat en daardoor breder oplicht dan de vorm van het object zelf.
Een tweede punt is black crush. Als het algoritme donkere zones te snel heel ver dimt, verdwijnen subtiele schaduwdetails. Donkere jassen, haren of achtergronden lijken dan één egaal vlak. Ook uniformiteitsproblemen kunnen optreden wanneer bepaalde zones iets feller of zwakker zijn dan andere. Ten slotte kunnen sommige schermen traag reageren op snelle wisselingen tussen donker en licht, waardoor je kortstondige pompende helderheid ziet.
Wat is het effect van firmware en algoritmes?
De hardware van de achtergrondverlichting is maar één kant van het verhaal. Hoe de tv of monitor bepaalt welke zone hoeveel dimt, hangt af van het local dimming algoritme en de firmware. Fabrikanten passen deze software regelmatig aan om blooming te beperken, vertragingen te verminderen of HDR weergave te verbeteren.
In de praktijk betekent dit dat twee apparaten met vergelijkbare specificaties toch verschillend kunnen presteren. Sommige modellen dimmen heel agressief om zwart zo diep mogelijk te maken, met risico op black crush. Andere kiezen bewust voor behoud van details, waardoor het beeld minder spectaculair oogt maar wel natuurlijker blijft. Firmware updates kunnen daarbij merkbare verbeteringen brengen, dus het loont om te controleren of de laatste versie is geïnstalleerd.
Hoe ver staat local dimming op dit moment?
Local dimming technologie heeft in korte tijd grote stappen gezet. Waar enkele jaren geleden enkele tientallen tot honderden zones gangbaar waren, zien we nu consumententelevisies met duizenden zones en monitors met nog fijnere aansturing. Vooral mini-LED heeft deze sprong mogelijk gemaakt door de LED’s zelf sterk te verkleinen.
Fabrikanten combineren dat met steeds geavanceerdere beeldverwerking. Algoritmes analyseren niet alleen helderheid, maar ook bewegingspatronen en HDR metadata om de dimzones vooruitlopend aan te sturen. In de praktijk levert dat een vloeiender werking op, met minder zichtbare schommelingen en natuurlijkere overgangen tussen donker en licht.
Wat zijn recente verbeteringen in dimzones en helderheid?
Topmodellen mini-LED tv’s halen vandaag aantallen dimzones die enkele jaren geleden alleen bij professionele monitoren denkbaar waren. Een voorbeeld is de TCL QM9K serie, waarbij in internationale tests aantallen zones rond de zesduizend vijfhonderd worden genoemd, afhankelijk van de schermdiagonaal. Tegelijk bereiken deze tv’s piekhelderheden van ruim drieduizend achthonderd nits.
Ook in de monitorwereld zien we indrukwekkende voorbeelden. Gaming monitors met ruim duizend zones zijn geen uitzondering meer. Een stap verder zijn RGB mini-LED monitoren, zoals de aangekondigde HKC M10 Ultra met vierduizend zevenhonderd achtentachtig afzonderlijk aanstuurbare zones. Die richting wijst op nog fijnere controle en betere HDR precisie voor kritische gebruikers.
Welke modellen zijn koplopers met local dimming?
Koplopers op local dimming gebied vind je vooral in het hogere prijssegment. Mini-LED tv’s van merken als TCL, Hisense, Samsung en LG bieden duizenden zones en hoge helderheid voor HDR films en gaming. De precieze aantallen en prestaties verschillen per serie en schermgrootte, maar ze tonen duidelijk de richting van de markt.
Aan de monitorzijde zijn modellen als de BenQ Mobiuz EX321UX interessant, met ruim duizend honderdtweeënvijftig dimzones en HDR1000 certificering. Voor creatievelingen en veeleisende gamers is dit een voorbeeld van hoe nauwkeurig local dimming inmiddels kan worden toegepast op een relatief compact scherm, met veel controle over donkere en lichte details.
Hoe verhoudt local dimming zich tot OLED en Micro LED in toekomstperspectief?
Local dimming met mini-LED komt in sommige scenario’s dicht in de buurt van OLED op het gebied van contrast, vooral wanneer er duizenden zones aanwezig zijn. OLED blijft sterk in absolute zwartwaarden en volledig ontbreken van blooming, omdat elke pixel individueel kan worden uitgeschakeld. Voor filmkijkers in een verduisterde kamer is dat nog altijd een belangrijk pluspunt.
Mini-LED scoort juist hoog in maximale helderheid en robuuste weergave in fel verlichte woonkamers. Micro LED, waarbij elke subpixel een eigen anorganische led is, combineert in theorie de voordelen van OLED en mini-LED. Nu is Micro LED nog vooral zeer duur en beperkt beschikbaar. Totdat die technologie breder inzetbaar wordt, blijven OLED en mini-LED met local dimming de belangrijkste keuzes voor hoogwaardige weergave.
Praktisch gebruik van local dimming
In het dagelijks gebruik merk je local dimming vooral in situaties met grote verschillen tussen donker en licht. Denk aan films met nachtelijke scènes, games met felle interface elementen op een donkere achtergrond of HDR content met felle explosies en diepzwarte schaduwen. In zulke scenario’s laat een goed ingestelde tv of monitor echt zien wat de technologie toevoegt.
Welke instellingen het beste werken, hangt af van je kijkgedrag en omgeving. Ook persoonlijke voorkeur speelt een rol. Sommige mensen willen maximaal contrast, anderen houden meer van een natuurlijker, minder “pompende” weergave. Het is daarom verstandig om de local dimming instelling niet blind op maximaal te laten staan, maar te experimenteren met de verschillende standen.
In welke situaties merk je local dimming het meest?
In een verduisterde kamer valt elk gebrek aan zwart meteen op. Local dimming helpt hier door donkere delen van het scherm echt donkerder te maken. Bij streamingdiensten met Dolby Vision of HDR10+ zie je het effect duidelijk bij scènes waarin bijvoorbeeld een kleine lichtbron een donkere kamer verlicht. Zonder dimming wordt de hele kamer grijzig, met dimming blijft de achtergrond diep donker.
Ook gamers merken verschil. In donkere games zoals horrors of stealth games zorgt local dimming ervoor dat schaduwen zwarter zijn, terwijl lichte effecten zoals muzzelflashes of magie meer kracht hebben. In fel verlichte kamers verschuift de nadruk naar helderheid. Daar is vooral de combinatie van local dimming en hoge nits belangrijk, zodat het beeld niet flets oogt in daglicht.
Hoe stel je local dimming in?
De meeste tv’s en monitors bieden local dimming als een instelbare optie in het beeldmenu. De namen verschillen per merk. Soms heet het gewoon local dimming, soms bijvoorbeeld slimme achtergrondverlichting of dynamisch contrast. Vaak zijn er standen als Uit, Laag, Midden en Hoog of Auto. Probeer bij films in een donkere kamer meestal Midden of Hoog, maar controleer of ondertitels geen storende halo krijgen.
Bij monitors worden local dimming profielen soms gekoppeld aan gaming modi of HDR profielen. Het kan nuttig zijn een apart profiel te maken voor SDR gebruik, waarbij local dimming minder agressief mag zijn, en een voor HDR films of games met meer nadruk op contrast. Sla deze profielen op, zodat je snel kunt wisselen zonder het menu steeds door te lopen.
Voor wie is welke variant geschikt?
Wie vooral overdag tv kijkt in een redelijk lichte woonkamer en geen groot budget heeft, kan vaak prima uit de voeten met een degelijke direct lit of eenvoudige FALD tv. De winst ten opzichte van een volledig uniforme achtergrondverlichting is merkbaar, terwijl de kosten beperkt blijven. Let dan vooral op voldoende helderheid en redelijke zone aantallen.
Voor fanatieke filmkijkers in een verduisterde kamer of HDR gamers is een mini-LED tv met veel zones of een OLED scherm vaak een beter idee. OLED is ideaal als absolute zwartwaarden en bioscoopachtige beleving centraal staan. Mini-LED met goede local dimming technologie is aantrekkelijk als je naast diep zwart ook zeer hoge helderheid wilt, bijvoorbeeld omdat de ruimte soms fel verlicht is of omdat je HDR effecten extra krachtig wilt zien.
Dit artikel is zorgvuldig opgesteld door Gamingmonitoren.nl, op basis van actuele kennis en best practices.